Słownik
Maria Anna z Czartoryskich księżna von Württemberg-Montbéliard

Maria Anna z Czartoryskich księżna von Württemberg-Montbéliard – urodzona w Warszawie 15 III 1768, córka Adama Kazimierza Czartoryskiego, pisarza, działacza politycznego, mecenasa nauki i sztuki oraz słynnej Izabeli z Flemingów. Początkowo wychowywała się w warszawskiej siedzibie Czartoryskich – Pałacu Błękitnym. W roku 1784 z inicjatywy matki zawiera małżeństwo z Ludwikiem Würtemberg-Montbéliard, spokrewnionym z panującymi rodzinami niemieckimi i rosyjskimi. W 1785 r. zamieszkują w pałacu w Trzebiatowie, który odnawiają i prowadza bujne życie towarzyskie, choć małżeństwo jest nieudane. W 1793 – po zdradzie księcia w kampanii 1792 (jako dowódca wojsk litewskich działał na korzyść Prus i Rosji) dochodzi do rozwodu. Po rozwodzie Wirtemberska przebywała najczęściej w Warszawie, gdzie prowadziła salon literacki (tak zwane błękitne soboty). W 1837 osiadła na stałe w Paryżu w domu brata, księcia Adama Jerzego, znała Adama Mickiewicza, Fryderyk Szopen skomponował dla niej 4 mazurki. Jest autorką pierwszej polskiej powieści sentymentalnej – ,,Malwina, czyli domyślność serca” oraz powieści dla ludu, wierszy i tłumaczeń. Zmarła w Paryżu 21 X 1854.

Maria Anna vom Czartoryski-Geschlecht, Herzogin von Württemberg-Montbéliard – geb. 1768 in Warschau, Tochter von Adam Kazimierz Czartoryski, dem Schriftsteller, dem politischen Aktivist, Mäzen der Wissenschaft und Kunst, und der berühmten Isabella von Fleming. Sie wuchs im Warschauer Sitz des Czartoryski-Geschlechts (Hellblaues Palais) auf. Im Jahre 1784 schließt sie die Ehe mit Ludwig Württemberg-Montbéliard, der mit den herrschenden deutschen und russischen Familien verwandt war. 1785 bewohnen sie den Palast in Treptow an der Rega, den sie erneuerten und in dem sie ein üppiges gesellschaftliches Leben führen, obgleich die Ehe misslungen ist. 1793 kam es zur Scheidung, nach der sie sich in Warschau aufhielt, wo sie einen literarischen Salon (hellblaue Samstage) führte. Im Jahre 1837 siedelte sie sich in Paris im Hause des Bruders des Herzogs Adam Georg an. Sie kannte auch Adam Mickiewicz. Friedrich Chopin komponierte für sie 4 Masurkas. Sie ist Autorin des ersten polnischen Romans – ,,Malwina, czyli domyślność serca” und eines Volksromans, von Gedichten und Übersetzungen. Sie starb in Paris im Jahre 1854.